MIT พัฒนาแอดจูแวนต์ mRNA ช่วยเร่ง T เซลล์รับมือมะเร็ง
ทีมนักวิจัยจาก MIT ร่วมกับ Harvard และ University of Houston รายงานความคืบหน้าของแนวทางเสริมฤทธิ์วัคซีนแบบใหม่ที่ใช้ mRNA เป็นแอดจูแวนต์ เพื่อเพิ่มการตอบสนองของ T เซลล์ต่อวัคซีนรักษามะเร็งและวัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อ แนวคิดนี้เกิดจากข้อจำกัดของวัคซีนต้านมะเร็งในปัจจุบันที่แม้จะกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ แต่ในผู้ป่วยจำนวนมากยังสร้างการตอบสนองไม่แรงพอ ขณะที่การเติมสารกระตุ้นภูมิอย่างไซโตไคน์แม้ช่วยได้มากขึ้น แต่ก็มักแลกมาด้วยผลข้างเคียงรุนแรง
งานวิจัยนำโดย Daniel Anderson ใช้แอดจูแวนต์รูปแบบใหม่ซึ่งประกอบด้วย mRNA ที่เข้ารหัสยีน 2 ตัวสำหรับผลักดันเซลล์ภูมิคุ้มกันให้เข้าสู่สภาวะที่ทำงานได้เข้มข้นขึ้น ผ่านการกระตุ้นเส้นทางสัญญาณบางชนิด เมื่อบรรจุลงในอนุภาคไขมันนาโนและฉีดเข้าไปในหนูทดลอง พบว่าช่วยให้ร่างกายต้านการเติบโตของเนื้องอกได้ดีขึ้น และในบางกรณีก็ทำให้ก้อนมะเร็งหายไป โดยผลลัพธ์นี้เกิดขึ้นได้แม้ไม่ได้ให้วัคซีนที่จำเพาะต่อแอนติเจนมะเร็งร่วมด้วย และเมื่อให้ร่วมกัน การตอบสนองยิ่งแข็งแรงกว่าเดิม
นักวิจัยอธิบายว่าแอดจูแวนต์ดังกล่าวทำให้จำนวน T เซลล์ที่มุ่งเป้าไปยังแอนติเจนเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน ซึ่งมีความสำคัญต่อการชี้นำและขยายการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน นอกจากนี้มันยังช่วยเสริมประสิทธิภาพของยากลุ่ม checkpoint blockade inhibitors ซึ่งเป็นภูมิคุ้มกันบำบัดที่ปลดเบรกให้ T เซลล์ทำงานได้มากขึ้น และปัจจุบันใช้อยู่ในมะเร็งหลายชนิด
อีกประเด็นที่งานนี้ชี้ให้เห็นคือสภาพแวดล้อมรอบเนื้องอกชนิดก้อนแข็งมักเป็นอุปสรรคสำคัญต่อ T เซลล์ ทำให้ยากต่อการรักษา แต่เมื่อใช้แอดจูแวนต์นี้ นักวิจัยพบว่าสามารถปรับสภาพแวดล้อมของก้อนมะเร็งให้เอื้อต่อการทำงานของ T เซลล์มากขึ้น จนนำไปสู่การปฏิเสธเนื้องอกในแบบจำลองสัตว์ทดลองได้
ทีมวิจัยยังทดสอบกับวัคซีนสำหรับไวรัสด้วย โดยเมื่อใช้ร่วมกับวัคซีนโควิด-19 และไข้หวัดใหญ่ในหนู พบว่าการตอบสนองของ T เซลล์สูงกว่าปกติราว 10 ถึง 15 เท่า ผลนี้บ่งชี้ว่าเทคโนโลยีดังกล่าวอาจมีศักยภาพกว้างกว่ามะเร็ง และอาจนำไปสู่การพัฒนาวัคซีนที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันได้แรงขึ้นในโรคติดเชื้ออื่นๆ
ขณะนี้ทีมกำลังเดินหน้าทดลองในสัตว์โมเดลเพิ่มเติม เพื่อประเมินความปลอดภัยและประสิทธิภาพก่อนพัฒนาไปสู่การใช้งานจริง ขณะเดียวกัน MIT ยังมีอีกกลุ่มหนึ่งที่ใช้แอดจูแวนต์เพื่อทำให้วัคซีนโปลิโอแบบฉีดกระตุ้นภูมิคุ้มกันที่เยื่อบุลำไส้ได้ดีขึ้น ซึ่งอาจช่วยลดการแพร่เชื้อและการขับไวรัสสู่สิ่งแวดล้อม แม้แนวทางนี้จะยังอยู่ในขั้นวิจัย แต่สะท้อนว่าการออกแบบแอดจูแวนต์รุ่นใหม่กำลังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการยกระดับวัคซีนทั้งด้านมะเร็งและโรคติดเชื้อ
