นักวิจัยสร้างหนูที่มีเซลล์สมองมนุษย์เกือบครึ่งหนึ่งของปริมาตรสมอง

งานวิจัยจากสแตนฟอร์ดที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature รายงานความก้าวหน้าครั้งสำคัญของการผสมเนื้อเยื่อสมองต่างสปีชีส์ โดยทีมของเซอร์กิอู ปาซกา (Sergiu Pașca) สร้างหนูทดลองที่เนื้อสมองส่วนคอร์เทกซ์และฮิปโปแคมปัสพัฒนาไม่สมบูรณ์ ทำให้เซลล์สมองมนุษย์ที่ใส่เข้าไปสามารถขยายตัวและยึดพื้นที่ส่วนใหญ่ของสมองได้ จนบางตัวมีสัดส่วนเนื้อเยื่อมนุษย์เกือบครึ่งหนึ่งของปริมาตรสมองทั้งหมด

ก่อนหน้านี้ห้องทดลองของปาซกาเคยแสดงให้เห็นว่า “ออร์แกนอยด์สมอง” ของมนุษย์สามารถอยู่รอดและทำงานได้หลังถูกใส่เข้าไปในสมองลูกหนู แต่รอบนี้ทีมวิจัยใช้วิธีที่ก้าวหน้ากว่า คือทำให้หนูไม่พัฒนาสมองบางส่วนตั้งแต่ต้น เพื่อเปิดพื้นที่ให้เซลล์มนุษย์เติบโตแทน ผลคือเซลล์ดังกล่าวไม่เพียงอยู่รอด แต่ยังเชื่อมต่อกับระบบประสาทของหนูได้จริง

ผลทดลองด้านพฤติกรรมชี้ให้เห็นว่าสมองหนูที่ขาดเนื้อเยื่อสำคัญยังเดินและส่งเสียงได้ค่อนข้างปกติ แต่มีปัญหาเรื่องความจำ โดยทำงานในเขาวงกตได้แย่ลง ตรงกันข้าม หนูที่ได้รับเซลล์สมองมนุษย์กลับทำแบบทดสอบได้ดีขึ้น ซึ่งบ่งชี้ว่าเนื้อเยื่อมนุษย์อาจมีบทบาทต่อความสามารถด้านการรับรู้ของสัตว์ทดลองอย่างน้อยในระดับหนึ่ง

ปาซกามองว่า “xenocortical mice” หรือหนูสมองต่างสปีชีส์นี้อาจเป็นเครื่องมือใหม่สำหรับศึกษาความเสียหายของสมอง การฟื้นฟูระบบประสาท และการทดลองเชิงการแพทย์ในอนาคต ขณะเดียวกัน นักวิจัยคนอื่นมองว่างานนี้สะท้อนพลังของการตัดต่อยีนร่วมกับเทคโนโลยีสเต็มเซลล์ที่กำลังเปลี่ยนขอบเขตของชีววิทยาอย่างรวดเร็ว

อย่างไรก็ตาม งานลักษณะนี้พาให้เกิดคำถามด้านจริยธรรมที่สำคัญ เพราะเมื่อออร์แกนอยด์หรือเนื้อเยื่อสมองมนุษย์เติบโตและเชื่อมต่อกับสมองสัตว์ได้มากขึ้น ก็อาจทำให้เส้นแบ่งด้านความสามารถทางความคิดระหว่างคนกับสัตว์เริ่มไม่ชัดเจน ปาซกาเองเคยเชิญผู้เชี่ยวชาญด้านจริยธรรมมาหารือถึงความเสี่ยงตั้งแต่เรื่องการเกิดภาวะคล้ายสำนึกรู้ตัวในสัตว์ ไปจนถึงปัญหาคลินิกเถื่อนที่อาจฉวยโอกาสโฆษณาการรักษาออร์แกนอยด์ให้ผู้ป่วยที่สิ้นหวัง

แม้ผู้วิจัยจะย้ำว่ายังไม่เห็นสัญญาณที่บ่งชี้ว่าหนูเหล่านี้มีความสามารถทางสมองแบบมนุษย์ เพราะสมองของหนูมีขนาดเล็กและห่างจากมนุษย์ทางวิวัฒนาการมาก แต่เขาก็เตือนชัดว่าไม่ควรนำแนวทางเดียวกันไปทดลองในสัตว์ชั้นสูง โดยเฉพาะไพรเมต เช่น ลิง เพราะอาจทำให้เกิดเนื้อเยื่อสมองมนุษย์ในปริมาณมากจนกระทบต่อเส้นแบ่งทางจริยธรรมอย่างรุนแรง