แคตตาล็อกไวรัสใหม่ชี้เชื้อโรคกลุ่มใดเสี่ยงก่อโรคระบาดใหญ่ที่สุด
งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยเอดินบะระเสนอ “แคตตาล็อกไวรัส” เพื่อช่วยคัดกรองว่าไวรัสที่เพิ่งพบชนิดใดมีโอกาสกลายเป็นภัยคุกคามต่อสาธารณสุขในอนาคตมากที่สุด โดยอาศัยบทเรียนจากประวัติศาสตร์ของโรคระบาดและข้อมูลการแพร่เชื้อของไวรัสที่เคยสร้างเหตุการณ์สำคัญในอดีต
ผู้เขียนอธิบายว่าไวรัสที่น่ากังวลที่สุดไม่ใช่ไวรัสจากสัตว์ทุกชนิดเสมอไป แต่คือกลุ่มที่แพร่จากคนสู่คนได้อยู่แล้ว หรือมีแนวโน้มเพิ่มการแพร่เชื้อได้ง่ายขึ้น ขณะที่ไวรัสจากสัตว์ที่ยังไม่เคยแพร่ต่อในมนุษย์มักมีความเสี่ยงต่ำกว่า แม้จะยังต้องเฝ้าระวังการกลายพันธุ์ก็ตาม งานนี้ยังเน้นว่าโรคระบาดใหญ่หลายครั้งเกิดจากไวรัสอาร์เอ็นเอ และเชื้อในกลุ่มนี้คิดเป็นเพียงส่วนน้อยที่ติดคนได้ แต่เป็นกลุ่มที่สร้างผลกระทบสูง
แคตตาล็อกดังกล่าวชี้ว่ามีไวรัสชื่อไม่กี่สิบชนิดเท่านั้นที่เคยเกี่ยวข้องกับการระบาดใหญ่หรือการระบาดขนาดสำคัญ เช่น ไวรัสอีโบลา ซิกา ชิคุนกุนยา ออร์โบรูคู และเอ็มพ็อกซ์ รวมถึงไวรัสที่เพิ่งกลับมาเป็นข่าวอย่าง Andes hantavirus และ Bundibugyo ebolavirus การจัดหมวดหมู่เช่นนี้ช่วยให้ผู้เชี่ยวชาญประเมินความเสี่ยงของเชื้อใหม่ได้เร็วขึ้น ไม่ต้องรอให้เกิดการระบาดกว้างก่อนจึงค่อยรับรู้ภัย
บทความยังยกโควิด-19 เป็นตัวอย่างว่าการคาดเดาล่วงหน้าสามารถทำได้จริง เพราะก่อนปี 2020 นักวิจัยได้เตือนว่าไวรัสลักษณะคล้ายซาร์สมีโอกาสเป็น “Disease X” อยู่แล้ว และ SARS-CoV-2 ก็สะท้อนรูปแบบนั้นอย่างชัดเจน ผู้เขียนสรุปว่า การตรวจพบและทำความเข้าใจไวรัสใหม่ให้เร็วกว่าเดิมคือกุญแจสำคัญในการลดโอกาสที่เชื้อจะได้ตั้งหลักและลุกลามเป็นโรคระบาดใหญ่ครั้งถัดไป
