COP31 เปิดฉากที่ตุรกี ท่ามกลางแรงกดดันเรื่องฟอสซิลและเงินทุนสภาพอากาศ
การประชุมสภาพอากาศ UN ปีนี้มีประเด็นใหญ่ทั้งการลดการใช้ฟอสซิล การระดมเงินช่วยประเทศเปราะบาง และการถกบทบาทของ AI ในพลังงาน
การประชุมสภาพอากาศของสหประชาชาติ COP31 เริ่มขึ้นแล้วที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี โดยมีตุรกีและออสเตรเลียเป็นเจ้าภาพร่วมและมีกำหนดเดินหน้าถึงวันที่ 20 พฤศจิกายน งานปีนี้ถูกมองว่าจะเป็นเวทีชี้ทิศทางสำคัญของโลกต่อทั้งการลดการปล่อยคาร์บอนและการรับมือผลกระทบจากโลกร้อน ขณะที่ประเด็นฟอสซิลและเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศน่าจะเป็นหัวข้อที่ปะทะกันหนักที่สุด
MIT Technology Review ระบุว่าการประชุมครั้งนี้เกิดขึ้นในบรรยากาศที่ตึงเครียดเป็นพิเศษ เพราะโลกยังเผชิญผลกระทบจากสงครามในอิหร่าน ซึ่งทำให้เสถียรภาพในตะวันออกกลางสั่นคลอนและดันราคาพลังงานสูงขึ้น อีกด้านหนึ่ง COP31 เป็นการประชุมครั้งที่สองที่ไม่มีคณะผู้แทนอย่างเป็นทางการจากสหรัฐ หลังประธานาธิบดี Donald Trump ถอนสหรัฐออกจาก Paris Agreement เมื่อต้นปี และอยู่ระหว่างถอนตัวจากกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเป็นสนธิสัญญาที่เปิดทางให้เข้าร่วมเจรจาอย่างเป็นทางการ
แรงกดดันต่อการเจรจายังมาจากข้อเท็จจริงว่าเป้าหมาย 1.5 องศาเซลเซียสของ Paris Agreement กำลังเข้าใกล้จุดที่ไม่อาจรักษาได้ รายงานของ UN Environment Program ที่เผยแพร่ในเดือนกันยายนระบุว่าภาวะโลกร้อนมีแนวโน้มจะเกินเป้าหมายดังกล่าว “ภายในไม่กี่ปีข้างหน้า” ทำให้คำถามหลักของ COP31 คือจะลดการปล่อยได้เร็วแค่ไหน และจะหาเงินมาสนับสนุนการปรับตัวต่อผลกระทบที่หลีกเลี่ยงไม่ได้อย่างไร
เรื่องเงินทุนยังเป็นโจทย์ใหญ่จากข้อตกลงก่อนหน้า เมื่อสองปีก่อนที่ประชุมตั้งเป้าระดมเงิน 300,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2035 เพื่อช่วยลดการปล่อยและรับมือโลกร้อน โดย OECD ระบุว่าประเทศร่ำรวยให้เงิน 136.7 พันล้านดอลลาร์ในปี 2024 ขณะที่ COP30 เมื่อปีที่แล้วตั้งเป้าเพิ่มเงินสำหรับการปรับตัวเป็น 3 เท่าในช่วงเวลาเดียวกัน แต่เงินส่วนนี้ยังแทบไม่ขยับมากนักในหลายปีหลัง
อีกประเด็นที่น่าจับตาคืออนาคตของฟอสซิล เพราะเมื่อสามปีก่อน ข้อตกลงสุดท้ายของ COP เคยระบุชัดให้เปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิล แต่ปีที่แล้วถ้อยคำดังกล่าวหายไปจากเอกสารสุดท้ายทั้งหมด ปีนี้จึงถูกจับตามองมากเป็นพิเศษ เพราะตุรกีและออสเตรเลียต่างก็ถูกวิจารณ์เรื่องความสัมพันธ์กับเชื้อเพลิงฟอสซิลเช่นกัน โดยออสเตรเลียเป็นผู้ส่งออกถ่านหินและก๊าซธรรมชาติรายใหญ่ ส่วนโครงข่ายไฟฟ้าของตุรกียังพึ่งพาฟอสซิลรวมถึงถ่านหินอย่างมาก
นอกเหนือจากการเจรจาอย่างเป็นทางการ Murat Kurum รัฐมนตรีสิ่งแวดล้อมของตุรกีซึ่งทำหน้าที่ประธาน COP31 ยังผลักดันวาระเสริมสองเรื่องที่อาจมีน้ำหนักทางการเมืองแม้จะไม่ใช่ส่วนหนึ่งของข้อตกลงหลัก เรื่องแรกคือคำมั่นเพื่อทำให้ AI เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น แต่ตัวถ้อยคำที่เสนอถูกมองว่ากว้างมาก และยังระบุชัดว่าไม่สร้างภาระผูกพันใหม่ให้ประเทศต่าง ๆ จึงไม่น่ามีผลบังคับใช้จริง
อีกข้อเสนอคือการผลักดันให้ไฟฟ้ามีสัดส่วนมากขึ้นในการใช้พลังงานทั่วโลก ปัจจุบันไฟฟ้ามีสัดส่วนเพียงราว 23% ของการใช้พลังงานทั้งหมด ขณะที่ส่วนที่เหลือยังมาจากเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นหลัก แผนใหม่ตั้งเป้าให้ไฟฟ้าขยับเป็น 35% ของการใช้พลังงานรวมภายในปี 2035 โดยแนวคิดคือหากใช้ไฟฟ้ามากขึ้นและผลิตไฟฟ้าจากแหล่งสะอาดมากขึ้น ก็จะช่วยลดการปล่อยลงได้
ผู้จัดการประชุมเรียกงานปีนี้ว่าเป็น “implementation COP” หรือ COP แห่งการลงมือทำ แต่ MIT Technology Review ระบุว่าความคาดหวังต่อผลลัพธ์ใหญ่ ๆ ไม่ได้สูงมากนัก และสิ่งที่จะต้องจับตาคือร่างข้อตกลงสุดท้ายจะออกมาในรูปแบบใดเมื่อการเจรจาสิ้นสุดลง
