กองทัพสหรัฐเร่งพัฒนาเลือดสังเคราะห์แก้ปัญหาขาดแคลนเลือด

บทความนี้เล่าที่มาของความพยายามเร่งด่วนของกองทัพสหรัฐและหน่วยงานวิจัย DARPA ในการสร้าง “เลือดเทียม” หรือผลิตภัณฑ์ทดแทนเลือดที่เก็บได้นานและใช้งานได้ในสนามรบ เพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนเลือดที่คร่าชีวิตผู้บาดเจ็บจำนวนมาก ทั้งในสงครามและในระบบสาธารณสุขทั่วไป จุดตั้งต้นของเรื่องคืออุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ส่งเลือดในอิรักเมื่อปี 2007 ที่สะท้อนว่าภารกิจลำเลียงเลือดมีความสำคัญสูงจนต้องเสี่ยงชีวิตคนขับและลูกเรือ

บทความอธิบายว่าภาวะเลือดออกเป็นสาเหตุการตายที่ป้องกันได้มากที่สุดในสนามรบ และยังเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของการเสียชีวิตของมารดาทั่วโลก ปัญหาใหญ่คือเลือดจริงมีอายุการเก็บจำกัดมาก ส่วนประกอบอย่างเกล็ดเลือด พลาสมา และเม็ดเลือดแดงต่างมีข้อจำกัดต่างกัน เมื่อผ่านการแช่แข็งหรืออุ่นละลายก็เสื่อมสภาพในเวลาไม่นาน ส่งผลให้การเตรียมเลือดสำรองล่วงหน้าเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะในสถานการณ์ไม่แน่นอนที่ต้องพร้อมใช้งานตลอดเวลา

เพื่อรับมือกับข้อจำกัดนี้ DARPA เปิดโครงการ RAPIID มูลค่า 73 ล้านดอลลาร์ ตั้งเป้าพัฒนาส่วนประกอบเลือดหลักทั้งสามชนิดให้มีอายุเก็บยาวและใช้งานภาคสนามได้ ภายในปี 2029 โครงการนี้ต่อยอดจากงานวิจัยก่อนหน้าอย่าง FSHARP ที่มีผลการทดลองในสัตว์น่าสนใจ แต่ RAPIID จะยากกว่าเพราะต้องเดินหน้าการทดลองหลายสายพร้อมกัน และต้องประสานกับ FDA รวมถึงพัฒนาบรรจุภัณฑ์ อุปกรณ์ตรวจวัด และระบบสนับสนุนอื่นๆ ให้ใช้งานได้จริงในสนามรบ

ในเชิงวิทยาศาสตร์ พลาสมาถูกมองว่าเป็นส่วนที่ใกล้ความสำเร็จที่สุด เพราะมีวิธีทำให้แห้งและเก็บรักษาได้มานานแล้ว และปัจจุบันกองทัพสหรัฐได้รับอนุญาตให้ใช้พลาสมาแบบแห้งในภาวะฉุกเฉินบางกรณีแล้ว แต่เกล็ดเลือดยังเป็นโจทย์ยาก แม้มีความพยายามทำให้เก็บได้นานขึ้น เช่น การใช้เกล็ดเลือดจริงที่นำมาแช่แข็งแล้วทำให้แห้ง ซึ่งให้ผลดีในมนุษย์ แต่ข้อจำกัดเรื่องการพึ่งพาผู้บริจาคยังทำให้ขยายสเกลได้ลำบาก

ส่วนเม็ดเลือดแดงเป็นความท้าทายที่สุด เพราะส่วนสำคัญคือฮีโมโกลบิน ซึ่งถอดออกจากเยื่อหุ้มเซลล์แล้วจะมีปัญหาทางชีวภาพตามมา เช่น สลายตัวเร็วและรบกวนการขยายตัวของหลอดเลือด ความพยายามสร้างตัวพาฮีโมโกลบินแบบไม่มีเยื่อหุ้มเคยได้รับความสนใจมากในยุควิตกเรื่องเอชไอวี แต่การทดลองทางคลินิกหลายโครงการล้มเหลวเพราะเพิ่มความเสี่ยงหัวใจวายและการเสียชีวิต นอกจากนี้ ยังมีแนวทางเพาะเม็ดเลือดแดงจากสเต็มเซลล์ที่ดูมีศักยภาพแต่ยังติดปัญหาต้นทุนสูงและให้ผลผลิตต่ำ

โดยรวม บทความชี้ว่า “เลือดสังเคราะห์” ไม่ใช่แนวคิดในนิยายอีกต่อไป แต่ยังอยู่ในจุดที่ต้องพิสูจน์ทั้งความปลอดภัย ต้นทุน และการผลิตเชิงอุตสาหกรรมให้ได้จริง ความกดดันจากสนามรบและเหตุฉุกเฉินขนาดใหญ่ทำให้การพัฒนานี้มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์สูง และหากทำสำเร็จอาจเปลี่ยนทั้งการแพทย์ทหารและการรักษาผู้ป่วยฉุกเฉินในวงกว้างได้